Goed brandweerleiderschap: verbinden, begrenzen en situationeel handelen

Verbondenheid, vertrouwen en loyaliteit: de familiecultuur van de brandweer is een belangrijke kracht. Maar het kan het ook lastig maken om elkaar aan te spreken, problemen bespreekbaar te maken, veranderingen door te voeren en ruimte te geven aan nieuwe collega’s.

Het NIPV onderzocht wat goed beheersmatig leiderschap inhoudt bij de brandweer. Het gaat dan om leidinggeven in het dagelijkse werk: aan posten, ploegen en teams op kantoor.

“Goed brandweerleiderschap vraagt om verbinden, begrenzen en situationeel handelen, omdat veiligheidsregio’s, brandweerposten en -ploegen verschillen in geschiedenis, samenstelling en dynamiek”, vertellen Ricardo Weewer, Karin Dangermond en Joost Hermans.

Enkele belangrijke conclusies uit het onderzoek:

• Goed brandweerleiderschap vraagt om situationeel handelen. Leiders moeten kunnen verbinden, coachen, faciliteren en begrenzen. Belangrijke kenmerken zijn: een brandweerhart, vertrouwen, relationele kwaliteiten, lef en het vermogen om mensen mee te nemen in veranderingen.
• Context maakt leiderschap binnen de brandweer bijzonder. Veiligheidsregio’s, posten en ploegen verschillen in geschiedenis, samenstelling en dynamiek. Wat op de ene plek werkt, kan elders weerstand oproepen. Leidinggevenden moeten daarom voortdurend kunnen schakelen tussen nabijheid en afstand, lokale eigenheid en regionale samenhang, participatie en besluitvaardigheid, en tussen de operationele praktijk en beheersmatige sturing.
• Degenen die leiding krijgen, bepalen voor een groot deel hoe leiderschap bij de brandweer eruitziet. Brandweermensen tonen initiatief, eigenaarschap, kritisch meedenken, volgzaamheid of weerstand. Informeel en gedeeld leiderschap spelen een grote rol, omdat invloed binnen de brandweer vaak ook komt door expertise, anciënniteit, sociale positie en groepsdynamiek.

Bezoek voor meer informatie én tips voor leidinggevenden de website van het NIPV.